Ο ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΕΙΡΑ


Παυσανία -Αχαϊκά:
ΚΕΦ. 25
[11] Από την Ελίκη κατευθείαν μέχρι του ιερού του Ηρακλή είναι πορεία τριάντα περίπου σταδίων. Πιο πέρα από το ιερό του Ηρακλή εκβάλλει στη θάλασσα ένα ποτάμι που πάντα έχει νερό∙ κατεβαίνει από βουνό της Αρκαδίας• το ίδιο το ποτάμι ονομάζεται Κράθις, καθώς και το βουνό, από όπου το ποτάμι πηγάζει. Από τον Κράθι αυτόν πήρε το όνομά του και ένα ποτάμι παρά τον Κρότωνα της Ιταλίας. 
[12] Κοντά στον αχαϊκό Κράθι υπήρχε άλλοτε η πόλη των Αχαιών Αιγαί, η οποία με τον καιρό εξασθένησε και εξέλιπε. Αναφέρει και ο Όμηρος τις Αιγές αυτές στα λόγια της Ήρας: στην Ελίκη αυτοί και στις Αίγες δώρα σου φέρνουν, από τα οποία φαίνεται πως ο Ποσειδώνας εξ’ ίσου τιμώνταν στην Ελίκη και στις Αιγές.
[13] Όχι πολύ πιο πέρα από τον Κράθι υπάρχει μνημείο επιτάφιο, δεξιά του δρόμου, με γραπτή παράσταση ενός άντρα, ο οποίος στέκεται πλάι σε άλογο∙ τα χρώματα είναι αμυδρά. Από τον τάφο αυτόν απέχει τριάντα περίπου στάδια (4 χιλμ περίπου) ο λεγόμενος γαίος∙ ο γαίος είναι ιερό της Γης, της λεγόμενης ευρυστέρνου, της όποιας υπάρχει ξόανο από τα πιο αρχαία. Ως ιέρεια υπηρετεί μια γυναίκα, η οποία παραμένει αγνή αφ' ότου εισέρχεται στην ιεροσύνη, πρέπει όμως και πριν να μην είχε γνωρίσει πάνω από ένα άντρα. Δοκιμάζονται πίνοντας αίμα ταύρου∙ αν καμιά απ' αυτές δεν λέει την αλήθεια, με τη δοκιμασία βρίσκει ευθύς την τιμωρία. Αν συμβεί περισσότερες γυναίκες να διεκδικούν την ιεροσύνη, προτιμάται μια δια κλήρου.
ΚΕΦ. 26
[1] Η απόσταση από το ιερό του Ηρακλή που βρίσκεται στο δρόμο της Βούρας ως το επίνειο των Αιγειρών που έχει το ίδιο όνομα με την πόλη (Αίγειρα) είναι εβδομήντα δύο στάδια (12 χιλμ περίπου). Οι παραθαλάσσιοι Αιγειράτες δεν έχουν τίποτε αξιομνημόνευτο∙ από το επίνειο ως την άνω πόλη η απόσταση είναι δώδεκα στάδια (2 χιλμ περίπου). 
[2] Η Αιγείρα στα έπη του Ομήρου έχει το όνομα Υπηρεσία· το τωρινό όνομα δόθηκε, όταν άκομα οι Ίωνες ήταν εδώ εγκατεστημένοι, για τον εξής λόγο: στρατός των Σικυωνίων επρόκειτο να εισβάλει στη χώρα τους· οι Υπηρεσιείς δεν πίστευαν πως είναι σε θέση να αντιμετωπιστούν σε μάχη τους Σικυώνιους· γι’ αυτό μάζεψαν όσα κατσίκια υπήρχαν στη χώρα τους και έδεσαν δάδες στα κέρατά τους· σε προχωρημένη ώρα της νύχτας άναψαν τις δάδες. 
[3] Οι Σικυώμιοι, οι οποίοι πίστεψαν πως ήρθαν σύμμαχοι των υπηρεσιών και πως οι φλόγες ήταν φωτιές του επικουρικού στρατού, γύρισαν στη Σικυώνα. Οι Υπηρεσιείς άλλαξαν το όνομα της πόλης τους από τις Αίγες, και εκεί όπου κάθισε η επιβλητικότερη απ’ αυτές που ήταν επικεφαλής των άλλων έκαναν το ιερό της Αρτέμιδος αγροτέρας πιστεύοντας πως το κατά Σικυωνίων σόφισμα δε το εμπνεύστηκαν χωρίς τη συνεργασία της Αρτέμης. 
[4] Φυσικά το όνομα Αίγειρα δεν επιβλήθηκε αμέσως αντί του παλιού ονόματος Υπηρεσία, όπως και τον Ωρέο της Εύβοιας υπήρχαν μερικοί που τον έλεγαν επί των ημερών μου Εστιαία, με το αρχαίο όνομα. Από τα αξιομνημόνευτα της Αιγείρας είναι ένα ιερό του Δία με λατρευτικό άγαλμα του που τον παριστάνει να κάθεται και που είναι κατασκευασμένο από μάρμαρο της Πεντέλης της Αθήνας, του οποίου το πρόσωπο και τα άκρα των χεριών και των ποδιών είναι ελεφάντινα και το υπόλοιπο ξύλινο, στολισμένο με επιχρυσώματα και χρωματισμούς. 
[5] Υπάρχει και ναός της Άρτεμης με άγαλμα σύγχρονης τέχνης· ως ιέρεια υπηρετεί μια παρθένος μεχρίς ότου παντρευτεί. Εδώ είναι στημένο και αρχαίο λατρευτικό άγαλμα που παριστάνει την Ιφιγένεια του Αγαμέμνονα, όπως λένε οι Αιγειράτες. Αν αληθεύει ο ισχυρισμός τους, είναι φανερό πως ο ναός αρχικά είναι της Ιφιγένειας. 
[6] Υπάρχει και του Απόλλωνα ιερό, πολύ παλιό και το ίδιο το ιερό και οι ενεάτιες συνθέσεις· αρχαίο είναι και το ξύλινο λατρευτικό άγαλμα που παριστάνει το θεό γυμνό και πολύ μεγάλο· κανείς από τους ντόπιους δεν ήξερε τον πλάστη· όποιος όμως είδε τον Ηρακλή της Σικυώνας θα μπορούσε να υποθέσει πως και ο Απόλλωνας της Αιγείρας έγινε από τον ίδιο πλάστη, δηλαδή το Φλιάσιο Λαφαή. [7] Σε ναό υπάρχουν αγάλματα του Ασκληπιού που τον παριστάνουν όρθιο, καθώς και αγάλματα του Σαράπι και της Ίσιδας αλλού, από μάρμαρο της Πεντέλης κι αυτά. Εντελώς ιδιαίτερα τιμούν την Ουκρανία, άνθρωποι όμως δεν επιτρέπεται να μπουν στο ιερό της. Στο ιερό της επονομαζόμενης Συρίας θεάς μπαίνουν σ’ ορισμένες μέρες, αφού υποβληθούν πριν σε καθιερωμένους καθαρμούς, μεταξύ των άλλων και σχετικούς με τροφές. 
[8] Εξ’ αυτοψίας γνώρισα στην Αιγειρά και ένα κτίσμα που είχε μέσα άγαλμα Τύχης, η οποία κρατούσε το κέρας της Αμαλθείας· κοντά στην Τύχη υπήρχε φτερωτός Έρως, πράγμα που σημαίνει πως και στα ζητήματα του έρωτα ο ρόλος της τύχης είναι μεγαλύτερος από το ρόλο της ομορφιάς. Προσωπικά συμφωνώ με την ωδή του Πινδάρου, μεταξύ των άλλων και το ότι η Τύχη είναι μια από τις Μοίρες και πιο δυνατή από τις αδελφές της. 
[9] Στο ίδιο οικοδόμημα της Αιγείρας υπάρχει και παράσταση ενός ανθρώπου, ήδη γέροντα, που φαίνεται να θρηνεί, καθώς και τριών γυναικών που βγάζουν τα βραχιόλια τους και ισάριθμων νεανίσκων, από τους οποίους ο ένας φοράει θώρακα. Λένε πως ο νέος με το θώρακα σκοτώθηκε σε ένα πόλεμο των Αχαιών, πολεμώντας με μεγάλη γενναιότητα ανάμεσα στους Αιγειράτες, και οι αδελφοί του έφεραν στο σπίτι την είδηση του θανάτου· γι’ αυτό οι αδελφές του παριστάνονται ν’ αφαιρούν τα κοσμήματά τους πενθώντας για το νεκρό· ο πατέρας ονομάζεται από τους ντόπιους Συμπαθής, γιατί και στην εικόνα φαίνεται αξιολύπητος. 
[10] Υπάρχει ένας δρόμος κατευθείαν από το ιερό του Δία, ανάμεσα από τα βουνά, ανηφορικός, μήκους σαράντα σταδίων, ο οποίος οδηγεί στη Φελλόη, μια ασήμαντη πολίχνη που δεν κατοικούνταν συνεχώς ούτε όταν οι Ίωνες κατείχαν τη χώρα. Η περιοχή της Φελλόης είναι κατάλληλη για την καλλιέργεια της αμπέλου· στα πετρώδη μέρη υπάρχουν βελανιδιές και άγρια ζώα, ελάφια και αγριογούρουνα. 
[11] Αν υπάρχουν ελληνικές πολίχνες με άφθονα για αρδεύσεις νερά, η Φελλόη πρέπει να συμπεριληφθεί σ’ αυτές. Ιερά θεών υπάρχουν για το Διόνυσο και για την Άρτεμη· της Άρτεμης το άγαλμα είναι χάλκινο και την παριστάνει να παίρνει βέλος από τη φαρέτρα· του Διονύσου το άγαλμα καλλωπίστηκε με ένα άλικο χρώμα (κινναβάρινο). Αν κανείς κατέβει από την Αιγείρα στο λιμάνι και εξακολουθήσει προς τα μπρος την πορεία, έχει δεξιά του δρόμο το ιερό της Αγροτέρας, όπου λένε πως είχε καθίσει οκλάζοντας η κατσίκα. 
[12] Η γη των Αιγειρατών συνορεύει με των Πελληνέων, οι οποίοι είναι οι τελευταίοι Αχαιοί προς το μέρος της Σικυώνας και ενός τμήματος της Αργολίδας. Το όνομα η πόλη το πήρε, όπως ισχυρίζονται οι Πελληνείς από τον Πάλλαντα που λένε πως ήταν ένας από τους τιτάνες· κατά τη γνώμη όμως των Αργείων από άνδρα Αργείο Πέλληνα, ο οποίος λένε πως ήταν γιος του Φόρβαντα, γιου του Τριόπα.
ΚΕΦ. 27
[11]
Από τα ποτάμια που κατεβαίνουν από τα βουνά πάνω από την Πέλληνη, το προς το μέρος των Αιγειρών ονομάζεται Κριός, από τον τιτάνα Κριό 

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
XXVI. ες δέ τό επίνειον τό Αιγειρατών--όνομα τό αυτό ή τε πόλις καί τό επίνειον έχει--, ες ούν τό επίνειον Αιγειρατών δύο καί εβδομήκοντα από τού κατά τήν οδόν τήν Βουραϊκήν εισιν Ηρακλέους στάδιοι. επί θαλάσση μέν δή Αιγειράταις ουδέν εστιν ες μνήμην, οδός δέ εκ τού επινείου δύο σταδίων καί δέκα ες τήν άνω πόλιν. [2] Ομήρου δέ εν τοίς έπεσιν Υπερησία ωνόμασται: τό δέ όνομα τό νύν εγένετο Ιώνων εποικούντων, εγένετο δέ επ' αιτία τοιάδε. Σικυωνίων αφίξεσθαι στρατός έμελλεν αυτοίς πολέμιος ες τήν γήν: οι δέ --ου γάρ εδόκουν αξιόμαχοι τοίς Σικυωνίοις είναι-- αθροίζουσιν αίγας, οπόσαι σφίσιν ήσαν εν τή χώρα, συλλέξαντες δέ έδησαν πρός τοίς κέρασιν αυτών δάδας, καί ως πρόσω νυκτός ήν, εξάπτουσι τάς δάδας. [3] Σικυώνιοι δέ--ιέναι γάρ συμμάχους τοίς Υπερησιεύσιν ήλπιζον είναι τήν φλόγα [καί] εκ τού επικουρικού πυρός--οι μέν οίκαδε επανήρχοντο, Υπερησιείς δέ τή τε πόλει τό όνομα τό νύν μετέθεντο από τών αιγών, καί καθότι αυτών η καλλίστη καί ηγουμένη τών άλλων ώκλασεν, Αρτέμιδος Αγροτέρας εποιήσαντο ιερόν, τό σόφισμα ες τοίς Σικυωνίους ουκ άνευ τής Αρτέμιδός σφισιν επελθείν νομίζοντες. [4] ου μήν καί αυτίκα εξενίκησεν Αίγειραν αντί Υπερησίας καλείσθαι, επεί κατ' εμέ ήσαν έτι οί Ωρεόν τήν εν Ευβοία τώ ονόματι Εστίαιαν εκάλουν τώ αρχαίω. παρείχετο δέ η Αίγειρα ες συγγραφήν ιερόν Διός καί άγαλμα καθήμενον λίθου τού Πεντελησίου, Αθηναίου δέ έργον Ευκλείδου. εν τούτω τώ ιερώ καί Αθηνάς άγαλμα έστηκε: πρόσωπόν τε καί άκραι χείρες ελέφαντος καί οι πόδες, τό δέ άλλο ξόανον χρυσώ τε επιπολής διηνθισμένον εστί καί φαρμάκοις. [5] Αρτέμιδός τε ναός καί άγαλμα τέχνης τής εφ' ημών: ιεράται δέ παρθένος, έστ' άν ες ώραν αφίκηται γάμου. έστηκε δέ καί άγαλμα ενταύθα αρχαίον, Ιφιγένεια η Αγαμέμνονος, ως οι Αιγειράται φάσιν: ει δέ αληθή λέγουσιν ούτοι, δήλός εστιν εξ αρχής Ιφιγενεία ποιηθείς ο ναός. [6] έστι καί Απόλλωνος ιερόν ες τά μάλιστα αρχαίον τό τε ιερόν αυτό καί οπόσα εν τοίς αετοίς, αρχαίον δέ καί τού θεού τό ξόανον, γυμνός, μεγέθει μέγας: τόν ποιήσαντα δέ είχεν ουδείς τών επιχωρίων ειπείν: όστις δέ ήδη τόν Ηρακλέα τόν εν Σικυώνι εθεάσατο, τεκμαίροιτο άν καί εν Αιγείρα τόν Απόλλωνα έργον είναι τού αυτού Φλιασίου Λαφάους. [7] Ασκληπιού δέ αγάλματα ορθά εστιν εν ναώ καί Σαράπιδος ετέρωθι καί Ίσιδος, λίθου καί ταύτα Πεντελησίου. τήν δέ Ουρανίαν σέβουσι μέν τά μάλιστα, εσελθείν δέ ες τό ιερόν ουκ έστιν ανθρώποις. θεού δέ ήν Συρίαν επονομάζουσιν, ες ταύτης τό ιερόν εσίασιν εν ημέραις ρηταίς, άλλα τε όσα νομίζουσι προκαθαριεύσαντες καί ες τήν δίαιταν. [8] οίδα καί οίκημα εν Αιγείρα θεασάμενος: άγαλμα ήν εν τώ οικήματι Τύχης, τό κέρας φέρουσα τό Αμαλθείας: παρά δέ αυτήν Έρως πτερά έχων εστίν, εθέλει δέ σημαίνειν ότι ανθρώποις καί τά ες έρωτα τύχη μάλλον ή υπό κάλλους κατορθούται. εγώ μέν ούν Πινδάρου τά τε άλλα πείθομαι τή ωδή καί Μοιρών τε είναι μίαν τήν Τύχην καί υπέρ τάς αδελφάς τι ισχύειν: [9] εν Αιγείρα δέ εν τούτω τώ οικήματι ανήρ τε ήδη γέρων ίσα καί οδυρόμενος καί γυναίκες [αι] τρείς αφαιρούμεναι ψέλια εισι καί ίσοι νεανίσκοι ταίς γυναιξί, [καί ο] ενδεδυκώς θώρακα είς. τούτόν φασιν Αχαιοίς γενομένου πολέμου μαχεσάμενον ανδρειότατα Αιγειρατών τελευτήσαι, καί αυτού τόν θάνατον οι λοιποί τών αδελφών οίκαδε απήγγειλαν: καί τούδε ένεκα αί τε αδελφαί διά τό επ' αυτώ πένθος αποκοσμούνται καί τόν πατέρα επονομάζουσιν οι επιχώριοι Συμπαθή, άτε ελεεινόν καί εν τή εικόνι.
[10] οδός δέ εξ Αιγείρας ευθεία από τού ιερού τού Διός διά τε ορών καί ανάντης εστί: μήκος μέν ούν τής οδού τεσσαράκοντά εισι στάδιοι, άγει δέ ες Φελλόην, πόλισμα ουκ επιφανές, ουδέ ως αεί ωκείτο καί Ιώνων έτι εχόντων τήν γήν. τά δέ περί τήν Φελλόην ες φυτείαν αμπέλων εστίν επιτήδεια: καί όσα πετρώδη τής χώρας, δρύς τέ εισι καί θηρία, έλαφοι καί ύς άγριοι: [11] ει δέ τινα τών εν Έλλησι πολισματίων αφθόνω καταρρείται τώ ύδατι, αριθμείν καί τήν Φελλόην έστιν εν τούτοις. θεών δέ ιερά Διονύσου καί Αρτέμιδός εστιν: η μέν χαλκού πεποίηται, βέλος δέ εκ φαρέτρας λαμβάνουσα: τώ Διονύσω δέ υπό κινναβάρεως τό άγαλμά εστιν επηνθισμένον. ες δέ τό επίνειον καταβάσιν εξ Αιγείρας καί αύθις ες τά πρόσω βαδίζουσιν έστιν εν δεξιά τής οδού τό ιερόν τής Αγροτέρας, ένθα τήν αίγα οκλάσαι λέγουσιν.
[12] τής δέ Αιγειρατών έχονται Πελληνείς: πρός Σικυώνος δέ ούτοι καί μοίρας τής Αργολίδος Αχαιών οικούσιν έσχατοι. τό δέ όνομα εγένετο τή πόλει λόγω μέν τώ Πελληνέων από Πάλλαντος, τών Τιτάνων δέ καί Πάλλαντα είναι λέγουσι, δόξη δέ τή Αργείων από ανδρός Αργείου Πέλληνος: Φόρβαντος δέ είναι τού Τριόπα παίδα αυτόν λέγουσιν. [13] Αιγείρας δέ εν τώ μεταξύ καί Πελλήνης πόλισμα υπήκοον Σικυωνίων Δονούσσα καλουμένη εγένετο μέν υπό τών Σικυωνίων ανάστατος, μνημονεύειν δέ καί Όμηρον εν καταλόγω τών συν Αγαμέμνονί φασιν αυτής ποιήσαντα έπος
οί θ' Υπερησίην τε καί αιπεινήν Δονόεσσαν: (Ιλιάδα 2.573)
Πεισίστρατον δέ, ηνίκα έπη τά Ομήρου διεσπασμένα τε καί αλλαχού μνημονευόμενα ήθροιζε, τότε αυτόν Πεισίστρατον ή τών τινα εταίρων μεταποιήσαι τό όνομα υπό αγνοίας. [14] έστι δέ Αριστοναύται Πελληνεύσιν επίνειον. ες τούτο εξ Αιγείρας τής επί θαλάσση σταδίων εστίν είκοσιν οδός καί εκατόν: ταύτης δέ ημίσεια ες Πελλήνην από τού επινείου. όνομα δέ Αριστοναύτας γενέσθαι τώ επινεω λέγουσιν, ότι καί ες τούτον τόν λιμένα ωρμίσαντο οι πλεύσαντες επί τής Αργούς.
…… ύδωρ δέ καί ενταύθα ανέδην εστί, καί επί τή μεγίστη τών πηγών τού Ασκληπιού τό άγαλμα ίδρυται. ποταμοί δέ εκ τών ορών κατέρχονται υπέρ τήν Πελλήνην, πρός μέν Αιγείρας καλούμενος Κριός: έχειν δέ αυτόν τό όνομα από Τιτάνος Κριού: [12] «*Κριός δέ» καί άλλος ωνόμασται ποταμός, ώς αρχόμενος εκ Σιπύλου τού όρους ες τόν Έρμον κάτεισι. καθότι δέ Πελληνεύσιν όροι τής χώρας πρός Σικυωνίους εισί, κατά τούτο ποταμός σφισι Σύθας, έσχατος ποταμών τών Αχαϊκών, ες τήν Σικυωνίαν εκδίδωσι θάλασσαν.




aigeira live cam